Theo Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 67/2025/QH15, áp dụng từ kỳ tính thuế 2025, doanh nghiệp có tổng doanh thu năm không quá 3 tỷ đồng chịu thuế suất 15%, trên 3 tỷ đến 50 tỷ đồng chịu 17%, còn lại chịu mức phổ thông 20%. Mức này là mức cho cả doanh nghiệp trong năm, không phải biểu luỹ tiến chia bậc như thuế thu nhập cá nhân. Doanh thu vượt mốc là toàn bộ thu nhập tính thuế của năm đó chuyển sang mức cao hơn.
Cái bất ngờ thường không nằm ở thuế suất mà ở tạm nộp. Đầu năm kế toán ước theo quy mô cũ, ba quý đầu tạm nộp theo mức thấp, tới quý cuối doanh thu vọt lên thì phần chênh dồn hết vào lúc quyết toán, có khi kèm tiền chậm nộp. Bài này đi từ cách đọc ba mức thuế suất tới một bảng việc theo quý cho năm tăng trưởng mạnh.
Ba mức thuế suất và chỗ hay hiểu sai
| Tổng doanh thu năm | Thuế suất | Điều cần nhớ |
|---|---|---|
| Không quá 3 tỷ đồng | 15% | Áp cho toàn bộ thu nhập tính thuế của năm |
| Trên 3 tỷ đến 50 tỷ đồng | 17% | Vượt 3 tỷ một đồng là cả năm chuyển sang 17% |
| Trên 50 tỷ đồng | 20% | Mức phổ thông |
Ba chỗ chủ doanh nghiệp hay hiểu sai:
- Tưởng là luỹ tiến. Không có chuyện 3 tỷ đầu tính 15%, phần sau tính 17%. Mốc doanh thu chỉ dùng để xếp doanh nghiệp vào một mức, rồi mức đó áp cho toàn bộ thu nhập tính thuế.
- Nhầm doanh thu với lợi nhuận. Mốc 3 tỷ và 50 tỷ đo bằng doanh thu, nhưng tiền thuế tính trên thu nhập tính thuế. Một cửa hàng doanh thu 3,5 tỷ mà lãi mỏng vẫn thuộc mức 17%.
- Không hỏi doanh thu của năm nào. Căn cứ xác định doanh thu để xếp mức (năm hiện tại hay năm trước liền kề, doanh nghiệp mới thành lập tính thế nào, doanh nghiệp có quan hệ liên kết có bị loại trừ không) được hướng dẫn trong nghị định đi kèm luật. Đây là câu nên yêu cầu kế toán trả lời bằng văn bản, kèm điều khoản đang hiệu lực, ngay từ đầu năm.
Mốc 3 tỷ: tiền chênh không lớn nhưng hay rơi vào lúc thiếu tiền
Giả sử một quán cà phê năm trước doanh thu 2,6 tỷ đồng, năm nay mở thêm quầy mang đi và bán qua ứng dụng giao đồ ăn nên doanh thu lên 3,4 tỷ đồng, thu nhập tính thuế ước 400 triệu đồng.
- Nếu vẫn ở mức 15%: thuế khoảng 60 triệu đồng.
- Ở mức 17%: thuế khoảng 68 triệu đồng.
Chênh 8 triệu đồng không phải con số làm quán điêu đứng. Vấn đề là nó đến cùng lúc với nhiều khoản khác: thưởng Tết, tiền thuê mặt bằng trả trước, nhập hàng cho mùa cao điểm đầu năm. Nếu ba quý đầu tạm nộp theo mức 15% trên số ước thấp, phần hụt dồn vào hạn nộp hồ sơ quyết toán, tức ngày cuối cùng của tháng thứ ba sau năm tài chính theo Luật Quản lý thuế.
Với doanh nghiệp đang ở sát mốc 3 tỷ, cách an toàn nhất là tạm nộp theo mức 17% ngay từ khi doanh thu luỹ kế cho thấy khả năng vượt. Nộp dư một ít thì được bù trừ khi quyết toán; nộp thiếu thì phải lo tiền cùng lúc với mọi thứ khác.
Tạm nộp theo quý: vì sao năm tăng trưởng hay bị hụt
Thuế thu nhập doanh nghiệp được tạm nộp theo quý, quyết toán theo năm. Quy định về tạm nộp lâu nay đặt ra một tỷ lệ tối thiểu so với số thuế quyết toán (lâu nay là 80%); tổng bốn quý tạm nộp thấp hơn tỷ lệ đó thì phần chênh bị tính tiền chậm nộp. Luật Quản lý thuế đã có nghị định hướng dẫn mới từ 1/7/2026 (Nghị định 252/2026/NĐ-CP), nên tỷ lệ và cách tính hiện hành cần được kế toán kiểm tra lại cho kỳ tính thuế đang làm.
Năm tăng trưởng mạnh hay hụt vì ba lý do:
- Ước đầu năm theo số năm trước. Kế toán không biết kế hoạch mở rộng của chủ, nên ước theo nhịp cũ.
- Doanh thu dồn vào cuối năm. Hợp đồng lớn ký tháng 10, mùa lễ Tết, đơn hàng dự án nghiệm thu tháng 12. Ba quý đầu nhìn rất bình thường.
- Không ai xem lại số tạm nộp giữa năm. Số quý 1 được sao chép sang quý 2, quý 3 vì không có gì “bất thường”.
Lý do thứ nhất và thứ ba nằm trong tay chủ doanh nghiệp. Kế hoạch mở rộng, hợp đồng lớn sắp ký, cửa hàng mới sắp khai trương là thông tin kế toán cần biết để ước thuế, không phải chuyện nội bộ của ban giám đốc.
Mốc 50 tỷ: thay đổi nhiều hơn một con số thuế suất
Vượt 50 tỷ đồng doanh thu, thuế suất chuyển về 20%. Giả sử thu nhập tính thuế 3 tỷ đồng, chênh giữa 17% và 20% là 90 triệu đồng — đủ lớn để phải nằm trong kế hoạch tiền từ giữa năm. Nhưng quy mô này còn kéo theo những thay đổi khác mà chủ nên hỏi trước:
- Kỳ khai thuế giá trị gia tăng. Việc khai theo tháng hay theo quý cũng căn cứ vào doanh thu năm trước. Chuyển từ quý sang tháng nghĩa là nhịp nộp tiền dày hơn và kế toán phải chốt sổ nhanh hơn.
- Tư cách doanh nghiệp nhỏ và vừa. Một số ưu đãi, như miễn thuế thu nhập doanh nghiệp 3 năm cho doanh nghiệp nhỏ và vừa thành lập mới theo Nghị quyết 198/2025/QH15, gắn với tiêu chí quy mô. Tăng trưởng nhanh trong thời gian đang hưởng ưu đãi cần được kế toán rà lại điều kiện còn đáp ứng hay không.
- Khối lượng chứng từ. Số hoá đơn đầu ra, đầu vào tăng gấp mấy lần; cách làm thủ công trên bảng tính bắt đầu sinh lỗi.
- Sự chú ý của cơ quan thuế. Doanh thu tăng đột biến là một tín hiệu trong phân tích rủi ro. Không có gì sai, nhưng số liệu cần giải thích được bằng hợp đồng, hoá đơn và dòng tiền.
Đừng tách công ty chỉ để ở dưới mốc
Khi thấy doanh thu sắp vượt mốc, một số chủ nghĩ tới việc lập thêm công ty rồi chia bớt doanh thu sang, để mỗi công ty đều ở mức 15% hoặc 17%. Nên cân nhắc rất kỹ trước khi làm, vì ba rủi ro:
- Các công ty cùng một chủ, mua bán qua lại với nhau là các bên có quan hệ liên kết. Quản lý thuế giao dịch liên kết có nghị định riêng từ 1/7/2026 (Nghị định 255/2026/NĐ-CP); giá giao dịch giữa các bên phải giải thích được như giao dịch với bên độc lập.
- Văn bản hướng dẫn thuế suất ưu đãi theo quy mô có thể loại trừ trường hợp doanh nghiệp có quan hệ liên kết. Tách ra mà vẫn không được mức thấp thì chỉ còn lại chi phí vận hành thêm một bộ sổ.
- Chia doanh thu “trên giấy” trong khi hàng hoá, nhân viên, mặt bằng vẫn là một — nếu bị xác định là không có thực chất, hậu quả nặng hơn nhiều so với vài điểm phần trăm thuế.
Tách pháp nhân chỉ nên làm khi có lý do kinh doanh thật: mảng kinh doanh khác hẳn, đối tác góp vốn riêng, cần tách rủi ro pháp lý. Thuế là hệ quả được tính đến, không phải lý do duy nhất.
Bảng việc theo quý cho năm doanh thu tăng mạnh
| Thời điểm | Chủ doanh nghiệp làm | Kế toán làm |
|---|---|---|
| Tháng 1 | Báo kế hoạch doanh thu, cửa hàng mới, hợp đồng lớn dự kiến | Xác định mức thuế suất dự kiến, ước thuế cả năm theo hai kịch bản |
| Hết quý 1 | Xem doanh thu luỹ kế so với kế hoạch | Tạm nộp theo kịch bản sát thực tế hơn |
| Tháng 6–7 | Quyết định có đổi kịch bản không | Ước lại thu nhập cả năm, tính phần phải tạm nộp bù cho quý 3 |
| Hết quý 3 | Duyệt số tạm nộp quý 3 và quý 4 | Đối chiếu tổng tạm nộp với tỷ lệ tối thiểu theo quy định hiện hành |
| Tháng 12 | Chốt các khoản chi lớn cuối năm, thưởng, mua sắm | Rà chứng từ để chi phí được trừ, không để sót hoá đơn |
| Quý 1 năm sau | Để sẵn tiền phần chênh còn lại | Lập quyết toán, nộp phần còn thiếu trong hạn |
Nguyên tắc chung: tháng 6 là lúc quan trọng nhất. Sáu tháng đủ để thấy xu hướng, và vẫn còn hai quý để tạm nộp bù mà không bị dồn.
Tự kiểm tra ở đâu mà không cần chờ kế toán
- Cổng hoá đơn điện tử của cơ quan thuế: tổng giá trị hoá đơn đầu ra luỹ kế từ đầu năm là con số gần nhất với doanh thu, chủ có thể tự xem hằng tháng.
- Tài khoản thuế điện tử của doanh nghiệp: tra các tờ khai đã nộp và số tiền đã nộp theo từng quý, để biết tổng đã tạm nộp tới đâu.
- Ứng dụng thuế trên điện thoại: xem nhanh nghĩa vụ còn phải nộp, tránh bỏ sót khoản tạm nộp.
- Sổ kế toán và báo cáo quản trị tháng: đặt cạnh số hoá đơn để xem có doanh thu nào chưa lập hoá đơn hoặc hoá đơn nào bị điều chỉnh.
Chỉ cần hai con số mỗi tháng — doanh thu luỹ kế và tổng thuế đã tạm nộp — chủ đã biết năm nay mình đang ở mức nào và có đang nộp thiếu hay không.
Câu hỏi thường gặp
Doanh thu năm nay vượt 3 tỷ một chút thì cả năm tính 17% thật sao?
Đúng vậy nếu doanh thu dùng để xếp mức là doanh thu của năm đó. Mốc chỉ dùng để xếp mức, không chia bậc. Vì vậy doanh nghiệp đang ở sát mốc nên ước thuế theo cả hai mức và chuẩn bị tiền theo mức cao hơn.
Tạm nộp dư thì có lấy lại được không?
Số tạm nộp dư so với quyết toán được bù trừ vào kỳ sau hoặc đề nghị xử lý theo thủ tục của Luật Quản lý thuế. Nộp dư một phần hợp lý thường ít tốn kém hơn nhiều so với hụt tiền lúc quyết toán.
Doanh thu bán hộ, thu hộ có tính vào mốc 3 tỷ không?
Tuỳ bản chất giao dịch. Tiền thu hộ mà doanh nghiệp không hưởng thì không phải doanh thu của mình; bán đại lý hưởng hoa hồng thì doanh thu là phần hoa hồng. Hợp đồng phải thể hiện đúng bản chất đó, và kế toán cần ghi nhận nhất quán.
Doanh nghiệp mới thành lập giữa năm thì xếp mức thế nào?
Cách xác định doanh thu cho năm đầu hoạt động không trọn năm được hướng dẫn trong văn bản dưới luật. Nên yêu cầu kế toán dẫn đúng điều khoản đang hiệu lực, đồng thời kiểm tra điều kiện miễn thuế cho doanh nghiệp nhỏ và vừa thành lập mới.
Năm nay doanh thu tăng nhưng lỗ thì có phải lo mốc thuế suất không?
Lỗ thì không có thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp cho năm đó, nên mốc thuế suất chưa tạo ra tiền thuế. Nhưng số lỗ được chuyển sang năm sau, và năm có lãi sẽ tính theo mức của năm đó, nên vẫn cần theo dõi quy mô doanh thu.
Ai chịu tiền chậm nộp khi kế toán ước tạm nộp thiếu?
Với cơ quan thuế, doanh nghiệp là bên phải nộp. Trách nhiệm giữa doanh nghiệp và kế toán dịch vụ tuỳ hợp đồng. Cách tránh chuyện này là chủ cung cấp kế hoạch doanh thu và duyệt số tạm nộp mỗi quý.
